fbpx

Yaz dönemi malesef ishal vakalarının sık gözlendiği bir dönem. Yazın kapalı alanlardan çok açık yerlerde vakit geçiren çocukların özellikle gastrointestinal sistem enfeksiyonlarına yakalanma riski artar. İshal, kusma ve bulantı ile seyreden, mide ve bağırsak sisteminin enfeksiyonu olarak tanımlanabilecek bu rahatsızlıklar bulaşıcı özellik taşıdığı için önemli. Havaların ısınması bu enfeksiyona yol açan virüslerin çoğalmasını kolaylaştırır, besin ve suyla hastalık kolaylıkla bulaşır. Gıdaların erken bozulması, açık büfe yemekler, dondurma ve sütlü gıdaların uygun şartlarda üretilip saklanmaması ile açıkta satılan hazır gıda tüketimindeki artış da bu enfeksiyonların görülme sıklığını artıran nedenler arasında yer alır. İshaller beş yaş altında sık görülmekle birlikte, iki yaştan küçük çocuklarda çok ciddi sonuçlara yol açabilir; sıvı kaybına bağlı ölümler görülebilir. Ailelerin, özellikle açıkta satılan yiyecekler ve tüketim tarihi geçen gıdalar konusunda dikkatli olması gerekir.

Yaz ishalleri virütik, parazitik ya da bakteriyel nedenli olabilir. Bulantı, kusma, ishal, sık ve gevşek kaka yapma, karın ağrısı, yüksek ateş gibi bulgulara, daha ileri boyutlarda dehidratasyona (vücuttaki sıvı kaybına) bağlı şok belirtileri eklenebilir. Hastalık, sıvı ve gıda takviyesi ile birlikte üç-yedi gün arasında düzelir.

Çocuğum ishal oldu, ne yapmalıyım?

-İshal ve kusmaya bağlı kaybedilen su yerine konulmalı

Vücudun su oranı yeni doğanlarda %83, süt çocuğunda %80, okul öncesi dönemde %77, okul çağı çocuğunda %70’tir. İshal durumunda bağırsak epitel hücrelerinde oluşan bozulmalar nedeniyle su geri emilemez, hatta bağırsak lümeninde sızıntı şeklinde su kaybı gözlenir. Su ve sıvı besinlerin artırılmasıyla kaybedilen su karşılanmalı, çocuk dehidratasyondan kurtarılmalıdır. Hem su hem de kaybedilen elektrolitlerin yerine konması için çocuğa ORS (oral rehidratasyon sıvısı) verilmelidir. Her dışkılamadan sonra 2 yaşından küçük ise 50-100ml, 2 yaşından büyük ise 200ml verilebilir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre ORS karışımının yanı sıra evde hazırlanacak tuz ve şeker karışımı solüsyonu da tedavide kullanılabilir. Bu karışım 1 lt. kaynatılmış ve ılıtılmış su içerisine 1 çay kaşığı yemeklik karbonat, 1 çay kaşığı tuz ve 8 tatlı kaşığı şeker ilave edilerek hazırlanabilir.

Su ihtiyacı 1-3 yaş arası 1-1,5 litre, 4-10 yaş arası 1,5-2 litredir. İshalde sıvı ihtiyacı nerdeyse 1,5-2 kat kadar artar. Su tüketimini artırmakla birlikte ayran, limonata, çorba gibi sıvı kaynakları da artırılmalıdır.

-Azar azar sık sık beslenilmeli

Dehidratasyon, ishal, kusma, mide bulantısı ve ateşe bağlı olarak iştahsızlık yaşanır. Yaşanan iştahsızlık ve mide bulantısı göz önünde bulundurularak, bir seferde ufak miktarlarda besin sunulmalı. Tüketilen besin ve enerji miktarını artırmak için mide bulantısına yol açmayacak şekilde besin zenginleştirme yöntemi uygulanabilir. Yulaflı yoğurt, pirinçli yoğurt çorbası, muzlu yoğurt, kıymalı çorba tercih edilebilir.

-Posasız karbonhidratların enerjilerinden faydalanılmalı

İshal ciddi anlamda enerji kaybına yol açar. Vücudun temel enerji kaynağı ise karbonhidratlardır. Sağlıklı beslenmede karbonhidrat seçimlerimiz tam tahıllardan yana olsa da bu durum ishal vakalarında farklılık gösterir. Bağırsakta gerçekleşen harabiyet tam tahılların sindirimini zorlaştırır. Bu nedenle beyaz tahıllar gastroenterit tedavisinde ve kaybedilen enerjinin karşılanmasında ön plana çıkar. Beyaz ekmek, beyaz makarna, pirinç, yulaf ezmesi, kuskus günlük diyete eklenmelidir. Özellikle yulaf, su tutucu özelliğiyle gerçekleşen sıvı kaybını önlemeye de yardımcı olacaktır. Pirinç suyu da ishal tedavisinde yaygın olarak kullanılan bir besindir. Suyunda var olan amino asitler bağırsaklardaki villus tamirini hızlandırır. Yapısındaki glisin ve nişasta ile suyu tutarak dışkılama sayısını azaltır, osmotik yükünün düşük olması sebebiyle de ishal süresini kısaltır. Pirinçli yoğurt çorbası ya da yoğurtla karıştırılmış pilav olarak ana öğünlerde tercih edilebilir.

-Kaliteli protein kaynakları sağlanılmalı

Ishalde proteinlerin emilimi diğer besin öğelerine göre daha az etkilenir. Ancak bağırsaklarda hızlı atım gerçekleştiği için negatif azot dengesi oluşabilmektedir. Protein kalitesi yüksek besinler tercih edilmelidir. Anne sütünden sonra en kaliteli protein kaynağı olan yumurta, yağsız et-tavuk, yağsız pişirilmiş balık ufak miktarlarda beslenmeye dahil edilebilir. Kurubaklagiller posa açısımdan zengin ve gaz yapıcı olduklarından dolayı ishal döneminde çok tercih edilmemelidir.

-Aşırı yağ ve yağlı besinlerin alımı kısıtlanmalı

İshal tablosunda dışkıyla yağ atımı şiddetlenir. Aynı zamanda yağlar, sindirimi uzun sürmesi nedeniyle mideyi geç terk ederler. Bu da mide bulantısı ve kusma şikayetlerini tetikler. Yağ içeriği yüksek besinlerden, kızartılmış yiyeceklerden uzak durulmalıdır.

-Sebze meyve tüketiminde seçici olunmalı

Posa alımı bağırsak hareketlerini hızlandırdığından fazla sebze tüketiminden kaçınılmalı; nişasta açısından zengin haşlanmış patates, havuç gibi sebzeler tercih edilmeli. Meyve grubunda da tercih su tutucu özelliğiyle bağırsak hareketlerini azaltmada etkili pektinden zengin elma,şeftali ve bunların karışımı meyve sularından yana olmalıdır. Ağır ishal vakalarında düşen kan potasyum düzeyini artırmak için muz tercih edilebilir. Günde 1-2 orta boy muz bozulan elektrolit dengesinin düzeltilmesine de yardımcı olur. Portakal, mandalina gibi turunçgiller yüksek asit içerikleri nedeniyle bağırsak hareketlerini hızlandırabilmektedirler. Bu nedenle ishal tablosu düzelene kadar bu meyvelerden uzak durulmalıdır.

-Probiyotik bakterilerden destek alınabilir

Araştırmalar ishal tedavisinde probiyotik kullanımının güvenilir olduğunu belirtmiştir. Probiyotiklerin olası etki mekanizmaları; virüsün tutunmasını engellemek, patojen bakterilerin çoğalmasını engelleyen antimikrobik maddelerin yapımını sağlamak, bağırsak geçirgenliğini düzeltmek, bağırsaklarda meydana gelen inflamasyonu azaltmak, bağışıklığı desteklemektir.

-Laktoz içeren sütün tüketimi bir süreliğine sınırlandırılabilir

Bağırsakta var olan harabiyet çocuklarda geçici laktoz intoleransına neden olabilir. Süt tüketimine geçici olarak ara verilmelidir. Yoğurttaki laktoz miktarı süte kıyasla daha az olduğu ve bağırsak duvarının onarımını güçlendirecek yararlı bakterilerden zengin olduğu için ishal tedavisinde yoğurt büyük önem taşır. Yoğurdu su ile karıştırarak ayran şeklinde sunmak tüketimini kolaylaştırır, aynı zamanda çocuğun sıvı alımına da destek olur. Bir diğer yararlı bakterilerden zengin olan besin kaynağı da kefirdir. Ishal tablosu düzelene kadar süt yerine kefir ya da ayran tercih edilebilir.

-Şeker içeriği yüksek besinler sınırlandırılmalı

Yüksek şeker hiperozmolariteye yol açacağı için ishali şiddetlendirir. ORS haricinde şeker ilave edilmiş içecekler, hazır meyve suları, şeker içeren yiyeceklerden uzak durulmalıdır.

İshalden korunmak için neler yapılabilir?

İçme suyuna dikkat edilmelidir, su kaynatılmalı ve ılıtıldıktan sonra verilmelidir. Sebze ve meyveler bol su ile yıkanmalıdır. Yemekler dışarıda bekletilmemeli, muhakkak buzdolabında saklanmalıdır. Yiyecekler hazırlanmadan önce, tuvaletten sonra muhakkak eller sabunla yıkanmalıdır. Hijyen kurallarına dikkat edilmeli ve çocuklara erken yaşta bu alışkanlıklar kazandırılmalıdır.